logo



06
THáNG CHạP
2014

Tuyên ngôn San Francisco về Đánh giá NCKH – Đưa Khoa học vào việc Đánh giá hoạt động nghiên cứu

 LỜI GIỚI THIỆU

Nghiên cứu khoa học là một hoạt động cực kỳ tốn kém, tuy lợi ích của nó đối với việc thúc đẩy phát triển kinh tế và đời sống là điều không ai phủ nhận. Nghiên cứu khoa học chỉ đạt được những lợi ích đó và xứng đáng với số tiền ngân sách công hoặc số tiền các tổ chức tài trợ dành cho nó, nếu nó thực sự có giá trị học thuật. Vì vậy, đánh giá phẩm chất của một công trình nghiên cứu khoa học là công việc có ý nghĩa vô cùng quan trọng, không chỉ để làm cơ sở cho những quyết định về đầu tư nghiên cứu, về tuyển dụng hay đề bạt, mà còn để khích lệ một môi trường nghiên cứu lành mạnh trong đó những giá trị thực được ghi nhận một cách thích đáng.

Công việc này càng quan trọng khi số lượng tập san và ấn phẩm giờ đây đang tăng chóng mặt. Hiện có khoảng gần 60 triệu bài báo khoa học được lưu trữ trong kho dữ liệu của Thompson Reuteur. Các trường bị ám ảnh với thành tích nghiên cứu. Giảng viên bị thúc đẩy “nghiên cứu hay là chết”. Nếu công việc đánh giá nghiên cứu khoa học không được cải thiện, chúng ta sẽ thấy ngày càng nhiều những bài báo được tạo ra chỉ nhằm đếm thành tích mà không đóng góp gì vào sự phát triển học thuật và tác động tới xã hội, những bài báo được công bố mà ngay cả người trong ngành cũng không buồn đọc.

Bởi lẽ đó, Bản tin Nghiên cứu và Đánh giá GDĐH số 3 xin giới thiệu Tuyên ngôn San Francisco về Đánh giá Nghiên cứu Khoa học, một văn bản đã được một nhóm các tổng biên tập tập san khoa học và các nhà xuất bản khởi xướng, với 155 cá nhân và 82 tổ chức ký tên đầu tiên, đến nay đã có 12.055 nhà khoa học và 547 tổ chức ký tên bày tỏ sự ủng hộ và tán thành của họ.

Bản Tuyên ngôn này là một thái độ của giới nghiên cứu nhằm bảo vệ mục đích và chân giá trị của nghiên cứu khoa học như một sự theo đuổi tri thức, nhằm cổ vũ cho những cách đánh giá kết quả nghiên cứu tinh tế hơn, xác đáng hơn, và hướng về giá trị đóng góp của nó thay cho những cách đánh giá thiếu tính tin cậy và không khích lệ một môi trường nghiên cứu lành mạnh.

tải xuốngTrong khi Bản Tuyên ngôn đã bày tỏ rõ ràng một thái độ không ủng hộ những cách đánh giá máy móc đối với chất lượng khoa học của các bài báo khoa học hay công trình nghiên cứu, nó cũng đồng thời tạo ra một câu hỏi chưa được trả lời: Vậy thì phải dùng những thước đo nào thay thế hoặc bổ sung cho những thước đo đang được sử dụng và đã cho thấy sự hạn chế như là chỉ số tác động của tập san? Để trả lời câu hỏi ấy, cần có sự đóng góp của nhiều người, nhiều thế hệ làm khoa học. Tuy mục tiêu chung của đánh giá chất lượng khoa học dựa trên mức độ đóng góp của nó cho sự phát triển tri thức và cho sự tiến bộ là điều dễ đồng thuận, nhưng những thước đo mức đóng góp ấy lại là điều dễ gây tranh cãi. Chúng tôi hoan nghênh những ý kiến đóng góp của người đọc cho việc trả lời câu hỏi nêu trên. Mời bạn đọc tham gia thảo luận tại mục Bình luận của bài này.

Chúng tôi hy vọng những quan điểm được nêu ra trong bản tuyên ngôn này có thể giúp ích cho các nhà quản lý khoa học ở Việt Nam trong việc nắm bắt những bước phát triển mới nhất trong công việc đánh giá khoa học trên thế giới, để từ đó nâng cao chất lượng công việc của mình.

TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VÀ ĐÁNH GIÁ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

DG GDDH so 3- Tuyen ngon San Francisco-1

Hiện đang có một nhu cầu ngày càng mạnh mẽ đòi hỏi các tổ chức tài trợ nghiên cứu, các trường, viện, các cơ quan, đơn vị hoạt động khoa học và nhiều bên khác nhau cải thiện cách thức đánh giá của họ đối với kết quả của hoạt động nghiên cứu.

Để giải quyết vấn đề này, một nhóm các nhà xuất bản và các tổng biên tập tập san khoa học đã có một cuộc họp trong kỳ họp thường niên của Hội Sinh học Tế bào tại San Francisco, Hoa Kỳ, ngày 16.12. 2012 và đưa ra một số khuyến nghị được trình bày dưới tên gọi Tuyên ngôn San Francisco về Đánh giá Nghiên cứu Khoa học. Chúng tôi xin mời tất cả những ai có quan tâm đến vấn đề này, trong mọi lĩnh vực chuyên ngành, bày tỏ sự ủng hộ của họ đối với những quan điểm nêu trong tuyên ngôn, bằng cách bổ sung tên mình vào danh sách những người ký tên dưới bản Tuyên bố này.

Kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học thể hiện dưới nhiều hình thức, như bài báo khoa học trình bày kiến thức mới; dữ liệu, chất phản ứng, và phần mềm; tài sản trí tuệ các loại; cũng như các nhà khoa học trẻ được đào tạo một cách nghiêm ngặt. Các tổ chức tài trợ nghiên cứu, các trường, viện, cơ quan nghiên cứu đang tuyển dụng các nhà khoa học, và bản thân các nhà khoa học, tất cả đều có chung một mong muốn, và nhu cầu, là đánh giá đúng chất lượng cũng như tác động của các thành quả nghiên cứu ấy. Bởi vậy, mọi thành quả nghiên cứu phải được đo lường một cách xác đáng và được đánh giá một cách sáng suốt khôn ngoan.

Chỉ số tác động của tập san thường được dùng như một thước đo chủ yếu để so sánh thành quả nghiên cứu giữa các cá nhân và các trường viện. Chỉ số này, được Thomson Reuters thực hiện việc đo đếm, thoạt tiên được tạo ra như một công cụ để giúp các chuyên viên thư viện xác định xem tập san nào nên mua, chứ không phải nhằm đo lường chất lượng khoa học của một bài báo. Cần nhớ điều này để hiểu một điều rất quan trọng là chỉ số tác động của tập san khoa học có một số điểm yếu đã được nhiều tài liệu nêu ra khi nó được dùng làm công cụ để đánh giá chất lượng nghiên cứu khoa học. Những điểm giới hạn đó là:

tap chi meo mo♦  Số lượng trích dẫn được phân bố cực kỳ thiên lệch giữa các tập san [1–3];

♦  Chỉ số tác động của tập san về bản chất tùy thuộc vào từng chuyên ngành cụ thể: nó là sự kết hợp của nhiều kiểu bài rất đa dạng, chẳng hạn những bài báo khoa học nguyên thủy và những bài tổng thuật [1, 4];

♦  Chỉ số tác động của tập san có thể được điều khiển (hay nói cho đúng là phù phép) bởi chính sách biên tập [5]; và

 ♦  Dữ liệu được dùng để tính toán chỉ số tác động không hề minh bạch mà cũng không mở ra cho công chúng có thể tiếp cận [4, 6, 7].

Bởi vậy, dưới đây, chúng tôi đưa ra một số khuyến nghị nhằm cải thiện cách thức đánh giá chất lượng của các công trình nghiên cứu. Trong tương lai,các công trình nghiên cứu ngoài bài báo khoa học sẽ ngày càng quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả của hoạt động nghiên cứu khoa học, nhưng bài báo khoa học có bình duyệt cũng sẽ vẫn tiếp tục là một hình thức trọng yếu để đưa ra thông tin về kết quả nghiên cứu và cung cấp thông tin cho việc đánh giá kết quả nghiên cứu. Khuyến nghị của chúng tôi do đó tập trung chủ yếu vào những thực tế liên quan tới việc đánh giá các bài báo khoa học được công bố trên những tập san có bình duyệt, nhưng nó cũng có thể và cần được mở rộng bằng cách công nhận những sản phẩm khác nữa, ví dụ như bộ dữ liệu, là những kết quả nghiên cứu quan trọng. Những khuyến nghị này nhằm vào các tổ chức tài trợ nghiên cứu, các trường, viện, tổ chức hoạt động khoa học, các tập san khoa học, các tổ chức đo lường khoa học, và cá  nhân các nhà nghiên cứu.

Một số chủ đề được đề cập đến thông qua các khuyến nghị này là:

do luong kh dh 7pg♦  Nhu cầu loại trừ việc sử dụng những thước đo dựa trên tập san, ví dụ như chỉ số tác động của tập san, trong việc xét duyệt tài trợ, xem xét việc bổ nhiệm hay thăng tiến;

♦  Nhu cầu đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên phẩm chất và giá trị của chính nó thay vì dựa trên tập san mà công trình đó đã được công bố; và

♦  Nhu cầu tận dụng những cơ hội mà việc xuất bản trực tuyến mang lại (chẳng hạn không cần phải hạn chế số chữ, hình, tài liệu tham khảo trong bài), và có thể khám phá những thước đo mới để đo lường tầm quan trọng và tác động.

Chúng tôi công nhận rằng nhiều tổ chức tài trợ nghiên cứu, các trường viện, các nhà xuất bản, và các nhà nghiên cứu, đã và đang khuyến khích cải thiện việc đánh giá kết quả nghiên cứu. Những bước đi ấy đã khởi đầu việc tăng cường động lực cho những cách tiếp cận tinh tế hơn và có ý nghĩa hơn đối với việc đánh giá thành quả nghiên cứu khoa học, giờ đây đã có thể được xây dựng dựa trên những nỗ lực này và được mọi tổ chức liên quan áp dụng.

Những người ký tên trên Tuyên ngôn San Francisco về Đánh giá Khoa học bày tỏ sự ủng hộ của họ với việc áp dụng những kinh nghiệm sau đây cho việc đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học.

Khuyến nghị tổng quát

1. Không dùng những thước đo đánh giá tập san (ví dụ chỉ số tác động của các tập san khoa học), như một thước đo thay thế cho việc đánh giá đối với chất lượng của một bài báo khoa học, để từ đó đánh giá sự đóng góp của một nhà khoa học, hoặc để xem xét việc tuyển dụng, thăng tiến, hay tài trợ.

Đối với các tổ chức tài trợ

2. Trình bày rõ ràng về những tiêu chí được dùng để đánh giá năng suất khoa học của các ứng viên. Nhấn mạnh một cách rõ ràng, nhất là với các nhà nghiên cứu mới bắt đầu sự nghiệp, rằng nội dung khoa học của một bài báo khoa học quan trọng hơn rất nhiều so với các thước đo ấn phẩm và tên tuổi của tập san mà bài báo đó được công bố. 

3. Vì mục đích đánh giá nghiên cứu, cần cân nhắc giá trị và tác động của tất cả các hình thức thể hiện kết quả nghiên cứu (bao gồm cả dữ liệu, hay phần mềm) chứ không chỉ là các bài báo khoa học, và cần cân nhắc nhiều thước đo tác động khác nhau chẳng hạn ảnh hưởng tác động đối với việc phát triển chính sách và với thực tế.

Đối với các trường

4. Trình bày rõ ràng về những tiêu chí tuyển dụng, xét biên chế, thăng tiến; nhấn mạnh một cách rõ ràng, nhất là với các nhà nghiên cứu mới bắt đầu sự nghiệp, rằng nội dung khoa học của một bài báo khoa học quan trọng hơn rất nhiều so với các thước đo ấn phẩm và tên tuổi của tập san mà bài báo đó được công bố.

5. Vì mục đích đánh giá nghiên cứu, cần cân nhắc giá trị và tác động của tất cả các hình thức thể hiện kết quả nghiên cứu (bao gồm cả dữ liệu, hay phần mềm) chứ không chỉ là các bài báo khoa học, và cần cân nhắc nhiều thước đo tác động khác nhau chẳng hạn ảnh hưởng tác động đối với việc phát triển chính sách và với thực tế.

Đối với các nhà xuất bản

6. Giảm nhẹ đáng kể việc nhấn mạnh vào chỉ số tác động của tập san khoa học như một cách quảng cáo, một cách lý tưởng là bỏ hẳn chỉ số tác động hoặc trình bày nó trong bối cảnh của nhiều thước đo khác nhau về tập san (ví dụ như chỉ số tác động 5 năm, EigenFactor [8], SCImago [9], h-index, thời điểm công bố và biên tập, v.v) là những yếu tố giúp mang lại một quan điểm đầy đủ hơn về chất lượng hoạt động của một tập san. 

7. Tạo ra nhiều thước đo khác nhau ở cấp độ bài báo khoa học nhằm khuyến khích thay đổi cách đánh giá, dựa vào nội dung khoa học của bài báo khoa học thay vì dựa vào uy tín của tập san.

8. Khuyến khích việc công bố tên tuổi đồng tác giả một cách có trách nhiệm và cung cấp thông tin về đóng góp cụ thể của từng tác giả.

9. Dù tập san là tiếp cận mở hay phải đăng ký để đọc, hủy bỏ tất cả các giới hạn về danh sách tư liệu tham khảo trong mỗi bài báo khoa học và làm cho nó có thể tiếp cận được dễ dàng theo quy định của Creative Commons Public Domain Dedication [10].

10. Hủy bỏ hay giảm bớt những giới hạn về số lượng tài liệu tham khảo trong các bài báo, và khi thích hợp, bắt buộc trích dẫn từ nguồn nguyên thủy thay vì trích qua nguồn thứ cấp, nhằm ghi nhận uy tín cho cá nhân hay nhóm nghiên cứu đã công bố kết quả ấy trước hết.

Với các tổ chức đưa ra những thước đo cho đánh giá khoa học

11. Mở ra công khai và minh bạch bằng cách cung cấp dữ liệu cũng như các phương pháp đã được sử dụng để tính toán cho mọi thước đo.

12. Cung cấp dữ liệu với giấy phép không hạn chế việc sử dụng lại, và cho phép tiếp cận với bản điện tử của dữ liệu khi có thể được.

13. Tỏ thái độ rõ ràng rằng điều khiển các thước đo một cách không phù hợp là điều không thể khoan thứ; trình bày một cách hiển ngôn rằng thế nào là điều khiển thước đo theo lối không phù hợp và thước đo nào sẽ được dùng để chống lại việc đó.

14. Hãy tính đến sự khác biệt giữa các loại bài khác nhau (ví dụ bài tổng thuật so với bài nghiên cứu), và sự khác nhau trong các lĩnh vực chuyên ngành khi sử dụng các thước đo; khitổng hợp, hoặc so sánh.

Đối với các nhà nghiên cứu

15. Khi có liên quan tới những ủy ban hay hội đồng có quyền quyết định về tài trợ, tuyển dụng, xét biên chế hay thăng tiến, hãy thực hiện việc đánh giá dựa trên nội dung khoa học thay vì dựa trên các thước đo đối với ấn phẩm.

16. Khi thích hợp, hãy trích dẫn nguồn nguyên thủy thay cho trích từ nguồn thứ cấp để tỏ lòng tôn trọng với những người đã tạo ra kiến thức ấy và công bố nó trước hết.

17. Dùng nhiều thước đo và dấu hiệu khác nhau kể cả những phát ngôn cá nhân bày tỏ sự ủng hộ như là một bằng chứng cho tác động của một bài báo khoa học hay một công trình nghiên cứu [11].

18. Hãy tỏ thái độ thách thức với lối đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên chỉ số tác động tập san một cách không phù hợp, và thúc đẩy, truyền đạt cách đánh giá dựa trên giá trị và ảnh hưởng của các kết quả nghiên cứu.


Người dịch: Phạm Thị Ly

Nguồn: www.am.ascb.org/dora/


(*) Ghi chú: Tất cả bài đăng trên trang web này, ngoài những bài đăng lại có dẫn nguồn, đều được sự chấp thuận của tác giả và/hoặc dịch giả. Vui lòng dẫn nguồn www.cheer.edu.vn khi đăng lại. Xin cám ơn.

Leave a Reply

*

captcha *